Японы сумогийн их аварга Д.Дагвадорж зодог тайлсин мэдээг таатай хүлээн авсан монгол хэн байх вэ. Бүгд л цочирдсон. Тиймээс Монгол үндэсний бөх, Японы сумо уламжлалаа хадгалан үлдсэн нь юутай буян, заяа билээ.
Япончууд аливааг урьдчилан сэтгэж ухаарч төлөвлөдөг алсын хараатай улс юмаа. Ерээд оны эхээр МҮБХ-ны удирдлагуудын оролцоотойгоор мэргэжлийи сумодоо зургаан хүүхэд шалгаруулж аваад явсан. Тэр үед хүүхдээ шалгуулсан 100 гаруй эцэг, эхийн дунд сумо гэж чухам ямархуу барилдаан болохыг мэдэхээсээ мэдэхгүй нь олон байв. "Сумог харахад уйдаахгүй, барилдахад ядардаггүй ч бэртэл нь дааж тэвчихийн нөхцөлгүй хүнд, толгой тархиар хана мөргүүлж, ёрдгор хадаастай банзан дээгүүр гишгүүлдэг гэнэ ээ. Тархиндаа гэмтэл авах бол ердийн үзэгдэл юм байх. Нөгөө зургаагийн гурав нь оргоод иржээ." гэсэн яриаг эрхбиш бөхөд ойр байдгийн хувьд арай эрт сонсч байлаа.

Зарим нэг хүн мэргэжлийн сумод хүүхэд залуус явуулснаар үндэсний бөхийнхөө нууцыг, тэр тусмаа мэхээ алдаж байгаагаа ер ухаарсангүй... хэмээн шүүмжилж байсныг мартаагүй байна. Гэтэл одоо үндэсний бөхөө сумо шиг болгоё гэсэн бодолтнууд олширлоо. Буруутгах аргагүй. Гэхдээ юуг нь вэ гэдэгт тогтож ярилцмаар. Цалин хөлс, цаг хугацааны хувьд уу. Гуйлт, буултгүй чин шударга барилддагт нь уу. 1990 онд улсын заан Р.Даваанямын санаачилгаар байгуулагдсан МҮБХ төр, засгаас хөрөнгө горьдолгүйгээр бөхийн байг нэмэгдүүлсэн. Бас 45-аас дээш насны улсын цолтой бөхчүүдөд цолны хишгийг жилдээ хоёр удаа хүртээдэг болсон нь дэвшил биш гэж үү. Цагийн хувьд хонон өнжин зууралдахыг болиулж даваа бүрийг цагтай болголоо. Өөлөх юм бага болсоон. Сумогийн сахилга, дэг журмаас авах юм их ээ.

Мэхний хувьд сумогийн ямар мэх үндэсний бөхөд тохирч байна вэ. Өтөл өвгөн би олж хараагүй байж болно. Харин сумод монгол бөхийн мэх дэлгэрчээ. Гэхдээ зарим хүний хэлдгээр мэхийн нууцаа алдсан нь юу л бол. Сахилга дэг журмын хатуу нь Монгол бөхөөс эхтэй юм гэнэ лээ шүү. Монгол Улсын манлай заан Д.Долгорсүрэнгийн хүү, аварга Д.Сумъяабазар начин Д.Сэржбүдээ нарын дүү их аварга Асашёорюү зодог тайлсныг анх дуулаад айхтар бухимдлаа. Өнөөдөр тайвшраад бодоход харамсах юм огт алга. Миний хувьд Японы сумогийн олон дээд амжилтыг эвдсэн хөдөлмөрийн баатар, гавьяат тамирчин Д.Дагвадорж эх орон, эцэг зхгүй хүн биш. Түүнийг эх орондоо ирэхэд нь монголчууд бид нар өргөн хүндэтгэлтэй хүлээн авцгаая гэж уриалъя. Сүхбаатарын талбайд гэхэд хөл зайгүй хүн цуглана гэдэгт итгэнэ. Тэгвээс Монгол бөхийи орон гэдгээ батлан харуулах болно. Зорьсон эамынхаа тэг дундаас өчүүхнээр өөлүүлэн сумог орхисон монгол хөвгүүн үлдсэн хугацаанд үндэснийхээ бөхөөр зодоглог. Түүнд монголынхоо аварга болох ерөөл дэвшүүлье.